Lokacja wsi Kamień na podstawie aktu Stefana Batorego z 14 września 1578 roku nie budzi wątpliwości, gdyż jest odpis aktu lokacyjnego we Wrocławiu w Ossolineum, a także w Krakowie w Archiwum Państwowym znajduje się potwierdzenie dokumentu Stefana Batorego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ponadto potwierdza ten fakt wzmianka zamieszczona na stronie Archiwum Główne Akt Dawnych (https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/web/archiwum-glowne-akt-dawnych) z informacją o założeniu Woli Kamień przez P. Studzieńskiego osadzona według przywileju od roku 1578 od Króla Stefana ma 20 lat wolnizny. Skan nr 309 - link do skanu:
https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/skan/-/skan/987bae837b6f51e7e62655f7fcff038edb98ecf4865b88418ba4b3937389c397

     Jest jednak wiele wypowiedzi mówiących o istnieniu Woli Kamień jeszcze przed lokacją w 1578 roku. Ksiądz profesor Tadeusz Waldemar Kraus w swej książce „Na drodze życia” na str. 77 pisze o osadzeniu przez Zygmunta Augusta wsi królewskiej „Kamień” i istnieniu tzw. „dworu” w Kamieniu z nadania królewskiego w 1569 roku. Ksiądz Tadeusz Waldemar Kraus wspomina o książce pt. „Puszcza Sandomierska” dra Kazimierza Skowrońskiego oraz monografii Konstantego Radomskiego pt. „Historia wsi Kamień na Rzeszowszczyźnie”, a także o zapiskach Ignacego Kutyły, że są w Archiwum w Sandomierzu akta z których dowiedzieli się iż w 1554 r. założona została wieś Jeżowe Wola i w tym czasie prawdopodobnie powstała wieś królewska „Kamień”! Ksiądz prałat dr Tomasz Wąsik podaje jednak rok założenia rodzinnej wsi Kamień 1578, który miał dostęp do ksiąg parafialnych w Rudniku nad Sanem i zapisów o płaconym Mesznem przez mieszkańców wsi Kamień należącej początkowo do parafii w Bielinach, później w Kopkach, a po spaleniu kościoła przypisani zostali do parafii w Rudniku. Ksiądz dr Marek Story w swojej książce „Wieś i parafia Kamień w latach 1907-1939” na stronie 29 wspomina o polach „Poręby Kamieńskie”, z którego dziesięcina należała się kościołowi jeżowskiemu, a na jego terenie powstała Prusina, i że pewną przesłanką może być zamiana pola za Zagrody, które teraz stanowią część Jeżowego.

     Jest jeszcze wersja autora ze szkoły w Kopkach, opisującej powstanie wsi Kamień od nazwiska założyciela Kamiński, ale to historia jednak nie naszej miejscowości. Wieś Kamień w powiecie krakowskim (obecnie gmina Czernichów) została zlokalizowana na prawie średzkim 3 czerwca 1319 roku. Akt ten wydał rycerz Adam Kamiński (syn Piotra) herbu Jastrzębiec.

https://www.google.com/search?client=ms-google-coop&q=Kami%C5%84ski+jako+za%C5%82o%C5%BCyciel+wsi+Kamie%C5%84&cx=3594dd8ac17f24837

     Pan Grzegorz Boguń zbiera materiały do książki o powstaniu wsi Kamień, która ma się ukazać na 450-lecie w 2028 roku i zapewne uda się rozwiać wątpliwości oraz wskazać prawdziwą wersję. Swoją drogą, taka wielość informacji wzbudza ciekawość i zachęca do poszukiwań prawdy, jak to w końcu było z tym powstaniem naszej wsi „Kamień Wola”?

     W informacjach opartych na legendach jest jednak wiele sprzeczności np. o nadaniu ziemi bohaterowi z pod Wielkich Łuków majątku ziemskiego na którym powstał dwór - „folwark” sołtysa zwany potocznie „Batorówką” i pola zwane Kameralne. W tej informacji mamy rozbieżność dat, gdyż bitwa pod Wielkimi Łukami była we wrześniu 1580 roku a lokacja odbyła się już 1578 r. Jan Studzieński mógł brać udział w tej bitwie i niewątpliwie był bohaterem skoro się o tym mówi, ale już po osadzeniu „dworu Batorówka” i wsi Kamień na tej ziemi zwanej później Kameralnym. Ziemia ta jednak, była własnością króla jak się okazało w pierwszym rozbiorze Polski, gdyż przeszła na własność skarbu państwa austriackiego! Wątpliwości budzić może też istnienie dworu - folwarku o dość dużym areale upraw, jakim były dobra Kameralne. Bez zatrudniania, a raczej pracy pańszczyźnianych chłopów było by trudno gospodarzyć na folwarku. Zasadźca powinien mieć jakąś siedzibę w miejscu zakładania wsi, tak więc ten „dwór” musiał powstać jednak wcześniej, ktoś musiał być pierwszy w tym miejscu, by dokonać wytyczenia działek?

     Jest wzmianka w protokóle lustracyjnym o przywileju z 1578 roku, która jest potwierdzeniem lokacji, ale może to świadczyć też tylko o nadaniu przywileju przez Stefana Batorego. Skan 177, str. Protokółu lustracyjnego 172, w którym datę początkowo odczytałem na rok 1570, co jest moim błędem, na co słusznie zwrócił mi uwagę Pan Grzegorz Boguń, gdyż w polskich dokumentach z XVI-XVII wieku spotyka się w protokołach lustracyjnych królewszczyzn zapisy cyfry „8” w formie pochylonej lub nawet „leżącej”, co wyraźnie jest widoczne we fragmencie rękopisu zamieszczonego poniżej.

Trudził się z odczytaniem rękopisów Władysław Wąsik

     Krystyna Hanus urodziła się w 1940 roku. Jej ojciec - Józef Oczkowski to znany i bardzo ceniony właściciel warsztatu kowalskiego. Matka - Maria gospodyni domowa wychowująca siedmioro dzieci. Jej zainteresowaniem było zbieranie ziół i dworactwo w zakresie ich leczniczych właściwości mieszkańcom wsi. Prowadzili niewielkie gospodarstwo rolne, w którym pomagały dzieci, miedzy innymi Krystyna.

     Ukończyła szklę podstawowa, średnią, Studium Bibliotekarstwa oraz różne kursy i szkolenia związane z działalnością kulturalną i gospodarczą. W 1958 zawarła związek małżeński ze znanym i cenionym technikiem weterynarii Szczepanem Hanus. Wychowali troje dzieci. Pracę zawodową rozpoczęła w 1958 w Gminnej Spółdzielni w Kamieniu. Przez krótki okres pracowała w lecznicy zwierząt w Kamieniu, a od 1964 do 1997 roku w Urzędzie Gminy w Kamieniu na stanowisku kierownika biblioteki. W tym czasie uruchomiła punkty biblioteczne w Łowisku, Prusinie i Podlesiu, zabiegała o jak największy repertuar książek. Baza lokalowa była bardzo trudna, zmieniały się miejsca usytuowania pomieszczeń biblioteki. Lokal był w Domu Ludowym, budynku Urzędu Gminy, remizie OSP, co utrudniało prace biblioteki. Mimo trudnych warunków odbywały się tam próby zespołów, zebrania KGW, spotkania organizacji młodzieżowych, czytelników i inne.

     W latach 1994-1996 pełniła funkcje Dyrektora Ośrodka Kultury w Kamieniu. Jej oczkiem w głowie w tym okresie była działalność Kół Gospodyń Wiejskich, zespołów teatralnych, muzycznych, tanecznych i chóralnych.

     Działalność społeczno-kulturalną Krystyna Hanus rozpoczęła w 1956 w Związku Młodzieży Polskiej, któremu przewodniczyła do 1969 r. Była bardzo zaangażowana w pracę Kółek Rolniczych, Kół Gospodyń Wiejskich w gminie i województwie.

     26 lutego 2026 roku sala Domu Seniora w Gminnym Centrum Kultury, Sportu i Rekreacji w Kamieniu wypełniła się członkami i sympatykami TPK w liczbie ponad 60 osób. Spotkanie odbyło się dzięki przychylności Wójta Gminy Kamień pana Ryszarda Bugiela, dyrektor GCKSiR pani Małgorzaty Majczak-Partyka oraz kierowniczki Domu Seniora pani Barbary Piróg. Okazja do spotkanie była niecodzienna, bo Towarzystwo wkracza już w piątą dekadę swojego istnienia.

     Spotkanie rozpoczął prezes Towarzystwa Przyjaciół Kamienia pan Józef Czubat, który imiennie powitał zaproszonych gości i wyjaśnił cel spotkania. Pani Genowefa Saj - sekretarz zarządu Towarzystwa pełniła obowiązki konferansjera spotkania, zapowiadając wystąpienia kolejnych prelegentów. Jako pierwszy zabrał głos pan Grzegorz Boguń, członek TPK, nauczyciel historii w kamieńskim LO. Przedstawił referat ilustrowany prezentacją multimedialną pt.: „40 lat Towarzystwa Przyjaciół Kamienia”, w którym dokonał podsumowania dotychczasowej działalności organizacji i zebrał wszystkie ważne inicjatywy podejmowane w ciągu tych lat istnienia przez TPK.

     Jako drugi prelegent tego spotkania głos zabrał dr Sławomir Ożóg - polonista, były nauczyciel w kamieńskim gimnazjum, a obecnie zastępca burmistrza Miasta i Gminy Sokołów Małopolski. Dr Sławomir Ożóg w swoim wystąpieniu przedstawił główne tezy referatu pt.: „Samorząd gminny, stowarzyszenia lokalne i szkoły depozytariuszami dziedzictwa kulturowego Lasowiaków. Omówienie zagadnienia na podstawie inicjatyw podejmowanych w Gminie Kamień”. Główną treścią jego wystąpienia była historia spotkań z mową gwarową „GwarKam” osadzona we wzorowej współpracy lokalnego środowiska: samorządu gminnego, szkół z terenu gminy oraz lokalnych organizacji pozarządowych, przede wszystkim Towarzystwa Przyjaciół Kamienia i Kół Gospodyń Wiejskich.

     W bieżącym, kończącym się już 2025 roku nasze stowarzyszenie obchodzi okrągłą, 40 rocznicę swojej działalności. Warto z tej okazji przypomnieć jego początki i najważniejsze dokonania.

     Pomysł utworzenia stowarzyszenia zajmującego się działalnością historyczną, społeczną i kulturalną na terenie Kamienia narodził się już w roku 1983, kiedy to dr Andrzej Rurak rozpoczął zbieranie materiałów do przyszłej monografii wsi Kamień, a surowe realia kończącego się stanu wojennego nie ułatwiały żadnej działalności wydawniczej. Ówczesny prezes Banku Spółdzielczego w Kamieniu Józef Czubat wraz z grupą działaczy społecznych z Kamienia wsparli działania dra Ruraka i dali zaczyn powstaniu organizacji, która formalnie powstała w 1985 roku, w zdecydowanie bardziej przyjaznej takim inicjatywom sytuacji politycznej w kraju.

     Jak wspomniałem wcześniej, założycielami stowarzyszenia byli: dr Andrzej Rurak, Józef Czubat, Krystyna Hanus, Alicja Hawro, Franciszek Partyka, Teresa Olejarz, Edward Watras, Tadeusz Szewczyk, Antoni Łach, Stanisław Koper, Michalina Kogut, Zdzisław Barabasz, Tadeusz Bednarz, Józef Czerepak, Konstanty Radomski, Andrzej Sączawa, Waleria Rurak i Antoni Szewczyk.

     Towarzystwo Przyjaciół Kamienia zostało zarejestrowane w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie pod numerem KRS 0000037454.