Towarzystwo Przyjaciół Kamienia powstało w 1985 roku jako stowarzyszenie pożytku publicznego. Zadaniem statutowym Towarzystwa jest prowadzenie działalności społeczno-kulturalnej, ochrona zabytków oraz popularyzowanie wiedzy o historii naszej wsi i okolic. Towarzystwo liczy obecnie 56 członków. Zarząd stowarzyszenia stanowią: Prezes Józef Czubat, Zastępca Prezesa Jan Orszak, Sekretarz zarządu Genowefa Saj, Skarbnik Zofia Bednarz, Członkowie zarządu: Krystyna Hanus, Joanna Mazurkiewicz, Antoni Partyka, Paweł Gutowski i Mirosław Piędel. Społecznie wspomaga działania zarządu Pani Halina Watras.

     W początkowym okresie działalności Towarzystwo wydawało gazetę „Głos Kamienia” oraz publikacje specjalne, np. z okazji 100-lecia parafii w Kamieniu, rocznicy pontyfikatu Św. Jana Pawła II, czy utworzenia parafii Krzywa Wieś-Podlesie. W 1991 roku pojawiła się pierwsza, wydana przez Towarzystwo książka, dr Andrzeja Ruraka „Kamień w przeszłośći i dziś”, a w latach następnych drugi i trzeci tom tego wydawnictwa oraz „Ochotnicza Straż Pożarna w Kamieniu”, „Historia piłki nożnej w latach 1955-2012” Józefa Czubata i „Kamień i Steinau w pożodze I Wojny Światowej” autorstwa dr Sławomira Kułacza. Od kilku lat wydawany jest Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Kamienia. Towarzystwo prowadzi stronę internetową: www.tpkamien.pl.

     Chyba najbardziej znanym przedsięwzięciem Towarzystwa były coroczne spotkania „GwarKam”, które odbywały się w latach 2000-2011. Ich historię opisał dr Sławomir Ożóg w książce ”Gwara Tradycja Kultura. Historia GwarKamu”.
     Członkowie Towarzystwa współuczestniczyli w organizowaniu, praktycznie wszystkich, uroczystości, które odbyły się na terenie gminy Kamień - państwowych, kościelnych, sportowych i kulturalnych.

     Ważną częścią działalności Towarzystwa jest ochrona zabytków znajdujących się na terenie gminy Kamień. W ramach tych działań odnowiony został cmentarz ewangelicki w Nowym Kamieniu i pomnik żołnierzy poległych w I Wojnie Światowej na cmentarzu parafialnym w Kamieniu, wybudowano pomnik walczących w Powstaniu Styczniowym 1863 roku i zmarłych w czasie epidemii na terenie Dubli, umieszczono pamiątkową tablicę z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości przy pomniku „Grunwald” w Kamieniu, a codzienne działania członków Towarzystwa to dbałość o wielu innych, może mniej znanych, ale ważnych dla historii Kamienia miejsc pamięci, zabytków architektury, czy grobów.

     W działaniach mających na cele popularyzowanie wiedzy o lokalnej historii przedstawiano osoby, które przyczyniły się do rozwoju gospodarczego i kulturalnego gminy, a których osiągnięcia nie były wcześniej znane szerszemu ogółowi mieszkańców oraz tych, którzy w swojej pamięci przechowali tradycję, zwyczaje, gwarę i pamięć wydarzeń historycznych.

     Działania Towarzystwa, także finansowo, wspiera wiele osób mieszkających na terenie gminy i tych, którzy z niej pochodzą, przesyłają zdjęcia i artykuły, jak Tadeusz Krawczyk z Rzeszowa, piszą książki o Kamieniu, jak dr Jan Kutyła z Katowic - autor „Słownika Gwary Lasowiackiej Kamienia i okolic”, prowadzą blogi o Lasowiakach, jak Urszula Posłuszny „Trzeci talerz”, służą swoją wiedzą, jak prof. Kazimierz Ożóg z Uniwersytetu Rzeszowskiego, Ewa Krzyżek z Niska, przesłała wycinki prasowe z okresu przed II Wojną Światową, a inna osoba - stare zdjęcia, mapy i dokumenty.

     Zawsze mogliśmy liczyć na pomoc ks. Prałata Tadeusza Wójcickiego i lokalnych władz, Wójta Gminy Ryszarda Bugla, Sekretarza Gminy Jerzego Bednarza i wielu innych.

Józef Czubat

Kamień, 4 listopada 2020 roku

     Pani Karolina Gancarz wspomina swojego ojca Andrzeja Bałuta i brata Józefa Bałuta, którzy dzielili się z innymi swoją pasją muzyczną.

     Andrzej Bałut, ojciec Pani Karoliny był zdolnym stolarzem. Pracował na budowach i prowadził własny warsztat, gdzie wykonywał żarna. W trudnym czasie okupacji, „za Niemca”, zbijał także trumny. Mimo smutnego, pełnego grozy okresu, ludzie starali się organizować sobie też chwile szczęścia i beztroski. Wraz z sąsiadem - kowalem kół, organizowali wieczorne potańcówki. Jak wspomina Pani Karolina podłoga izby była pociachana od rąbania drewna, a ona bawiła się w wiórach. Proste warunki nie przeszkadzały w zabawie. Chłopi przynosili samogon, choć brakowało cukru, jedzono jajecznicę i zabawa trwała w najlepsze. Do tańca przygrywał Andrzej Bałut na skrzypcach, które własnoręcznie wykonał. Był samoukiem - grywał popularne ówcześnie przyśpiewki.

     Pani Karolina szczególnie wspomina produkcję skrzypiec, gdy ojciec w trakcie kolejnego etapu tworzenia powiedział, że teraz trzeba wstawić duszę. „A ja była strasznie ciekawa! Dusza… Wstawić duszę?! A to była taka podstawka, co się wstawiało do środka skrzypek”, element instrumentów smyczkowych łączący płyty pudła rezonansowego, który chronił instrument i przenosił drgania dźwiękowe. „Skrzypki zrobił sam i grał - takie dawniej były muzyki”.

     Zamiłowanie do muzyki przeniosło się także na brata Karoliny - Józefa. „Brat po wyzwoleniu pojechał do majątku na zarobek, tam kupił akordeon, poniemiecki. Sam się uczył grać”. Zakupiony akordeon wymagał drobnych poprawek. Pokleił je i na nich grał ze słuchu. Był jak ojciec, samoukiem. Przygrywał na zabawach organizowanych przez młodych. Spotykano się wieczorami, ktoś grał na bębnie, Józef na akordeonie. Z instrumentem chodził także podczas bożonarodzeniowego kolędowania z grupą innych muzykantów. Tak grywali „za chłopaka, za kawalera”. Później, jak już się ożenił i pojawiły się dzieci, oprawę muzyczną na potańcówkach i zabawach zapewniał zespół „Cebule”.

Józef Bałut z żoną Zofią

     Akordeon to nie jedyny instrument opanowany przez Józefa. Jak mówi Karolina, grał również na harmonijce ustnej - „A na organkach ślicznie grał. I na grzebieniu”. Kilkukrotnie brał udział w ogólnopolskim konkursie gry na harmonijkach ustnych w Centrum Kultury w Kamieniu.

     Pasję do muzyki odziedziczyły także wnuki Józefa - Ewelina i Piotr.

Informacje zebrali Irena i Stanisław (syn Józefa) Bałutowie

Sierpień 2021